Skip to main content
Վերլուծություն

Ռազմունակ պահեստազոր՝ անվտանգ Հայաստան

07.06.2012December 27th, 2020No Comments

Իրավիճակը, որում գտնվում են հայկական պետությունները (Հայաստանի Հանրապետությունը և Արցախի Հանրապետությունը) անկախության բոլոր տարիների ընթացքում, առաջացնում է այդ երկրների անվտանգության ապահովման ձևերի և մեթոդների հարցը:

Հայաստանի իշխանությունները, երբ դեռ զբաղված էին Ադրբեջանի հետ պատերազմում հաղթելու գերխնդրով, Ռուսաստանի հետ պայմանագրի և ռուսական ռազմաբազա ստեղծելու միջոցով ապահովեցին անվտանգությունը թուրքական ուղղությունից: Պատերազմից հետո հնարավորություն ստեղծվեց ամրապնդել Հայաստանի և Արցախի անվտանգությունն ու զինված ուժերը: Դա արվել է պաշտպանության տարբեր նախարարների և երկու պետությունների ղեկավարների կողմից: Այնուամենայնիվ, նրանք կենտրոնացան մի ուղղությամբ՝ կանխել պատերազմում հայկական կողմերի հաղթանակից հետո Ադրբեջանի հետ ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունը: Այս խնդիրն կատարված էր:

Մեկ այլ խնդիր` հայկական կողմի անվտանգության ապահովումը թուրքական կողմից իրականացվել է ՀԱՊԿ-ին անդամակցելով և ռուս-հայկական երկկողմ համաձայնագիր կնքելով, համաձայն որի` Ռուսաստանի Դաշնությունը պարտավորվել է ապահովել Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունը սահմանի ողջ երկայնքով, և ոչ միայն ԱՊՀ արտաքին սահմանների երկայնքով, ինչպես նախկինում էր։ Դա առաջին հերթին պայմանավորված էր նրանով, որ իրական դարձավ Թուրքիայի զինված ուժերի կողմից հարվածը Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքին, որն այժմ ընդգրկված է Ադրբեջանում:

Այսպիսով, Հայաստանի իշխանությունները կրկին պատասխանեցին թուրքական սպառնալիքին՝ Ռուսաստանի հետ համաձայնագրով: Այս գործողությունները ոչ մի կերպ չհամարելով ոչ ճիշտ, այնուամենայնիվ, կցանկանայի նշել.

  • Դաշնակցային հարաբերությունները, և նույնիսկ տարածաշրջանում դաշնակցի երկարաժամկետ շահերը չեն կարող ծառայել որպես անվտանգության երաշխիք:
  • Միայն հայոց պետականությունը և հայ ժողովուրդը կարող է ապահովել անվտանգություն և դրա համար կրել ամբողջ պատասխանատվությունը:
  • Այլ բաղադրիչների հետ մեկտեղ, մենք կարծում ենք, որ բնակչության լուրջ պատրաստվածությունը և, առաջին հերթին, պահեստազորայինների վերապատրաստումը պետք է դառնան հայկական պետությունների անվտանգության կարևոր բաղադրիչը:

Մի փոքր ավելին խոսելով զինված ուժերի համալրման մեթոդների մասին` նշենք, որ ամբողջ հայկական բանակը պայմանագրային հիմունքներով տեղափոխելու անհրաժեշտության մասին հայտարարությունները չեն համապատասխանում երկրի իրական պայմաններին: Նախ պետք է անհապաղ պարզաբանել, որ «արհեստավարժորեն պատրաստված բանակը» հոմանիշ չէ «պայմանագրային բանակի» հետ: Մասնավորապես, զորակոչի միջոցով ստեղծվում է նաև աշխարհի ամենաարդյունավետ բանակներից մեկը` Իսրայելի պաշտպանության ուժերը: Թուրքիան, Չինաստանը, Իրանը և այլ երկրները, որոնք քննարկում են լայնամասշտաբ ռազմական բախման հնարավորությունը իրենց սահմաններին, նույնպես ունեն զորքերի զորակոչ:

1980-ականները համարվում են շվեյցարական պահեստազորի ուսումնական համակարգի ծաղկուն շրջանը: Այս կապակցությամբ մենք մեջբերենք «Շվեյցարիայի զինված ուժեր» վերնագրով «Արտաքին ռազմական ակնարկ» հոդվածը (թիվ 3, 1984 թ.): Նշենք միայն, որ եթե Հայաստանում կիրառվի պահեստազորային ծառայության նմանատիպ համակարգ, ապա երկու օրվա ընթացքում Հայաստանը կկարողանա ծառայության դրել շուրջ 300 հազար լավ պատրաստված մարտիկներ:

Հարց է առաջանում. Ինչու՞ եվրոպական երկրների մեծ մասը վերացրեց զորակոչը: Նախ՝ իրավիճակը փոխվել է. Ինչպես վերևում նշվեց, Եվրոպայում լայնածավալ պատերազմի սպառնալիքը վերացել է: Արդյունքում փոխվել են նաև եվրոպական պետությունների զինված ուժերի խնդիրները: Արտերկրում գործողությունները դուրս եկան առաջին պլան, որտեղ նրանք հաճախ ստիպված են գործել թշնամական տեղի բնակչության շրջանում և լուծել ոչ թե բանակին, այլ ոստիկանությանը կամ ժանդարմերիային բնորոշ խնդիրներ: Համաձայն փոփոխված պայմանների և նոր խնդիրների, որոնք բանակները սկսեցին լուծել, փոխվեցին նաև եվրոպական որոշ պետությունների զինված ուժերը:

Ինչպես տեսնում եք, ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի պայմանները շատ տարբեր են պայմանագրային համակարգին անցած երկրների պայմաններից: Մեր իրավիճակում միշտ կա լայնածավալ պատերազմի սպառնալիք Ադրբեջանի հետ, և ապագայի համար Հայաստանը պետք է պատրաստ լինի հաջողությամբ սանձել Թուրքիայի կողմից ռազմական սպառնալիքը: Փոքր, կամ նույնիսկ հնարավոր ամենամեծ պայմանագրային բանակը չի կարողանա դա անել: Նախ՝ ամբողջ ռազմաճակատի համար բավարար ուժեր չեն լինի, և երկրորդ՝ առաջին լուրջ կորուստներից հետո, բանակի մարտունակությունը լրջորեն կնվազի:

Կարծում ենք, որ Հայաստանի և Արցախի պայմանների համար զինված ուժերը համալրելու լավագույն համակարգը զորակոչն է զինվորական ծառայության ու պահեստազորի անընդհատ վերապատրաստումն է: Նման համակարգեր կան Իսրայելում և Շվեյցարիայում: Այնուամենայնիվ, մինչ Իսրայելում զորակոչի ժամկետը 3 տարի է, Շվեյցարիայում դա ընդամենը 15 շաբաթ է: Դա պայմանավորված է հսկայական տարբերությամբ. Իսրայելը, ի տարբերություն Շվեյցարիայի, շրջապատված է թշնամի պետություններով և միշտ պետք է պատրաստ լինի հարվածի հետ մղելուն: Երկու երկրներն էլ մեծ ուշադրություն են դարձնում պահեստազորի վերապատրաստմանը:

Առայժմ կանգ առնենք շվեյցարական փորձի վրա: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Շվեյցարիան երկու օրվա ընթացքում գործի դրեց մինչև 430 հազար մարտիկ (որը կազմում էր երկրի բնակչության 10% -ը), և այս բանակային խմբավորման դեմ պատերազմի համար Հիտլերական Գերմանիան ստիպված կլիներ ոչ պակաս զորքեր կամ նույնիսկ ավելին կենտրոնացնել: Գիտակցելով, որ պատերազմը մեծ ռեսուրսներ է շեղելու և, հավանաբար, երկարաձգվելու է, Հիտլերը չի շարունակում ներխուժել Շվեյցարիա:

1980-ականները համարվում են շվեյցարական պահեստազորի ուսումնական համակարգի ծաղկուն շրջանը: Այս կապակցությամբ մենք մեջբերենք «Շվեյցարիայի զինված ուժեր» վերնագրով «Արտաքին ռազմական ակնարկ» հոդվածը (թիվ 3, 1984 թ.): Նշենք միայն, որ եթե Հայաստանում կիրառվի պահեստազորային ծառայության նմանատիպ համակարգ, ապա երկու օրվա ընթացքում Հայաստանը կկարողանա ծառայության դնել շուրջ 300 հազար լավ պատրաստված մարտիկ: