Skip to main content
Վերլուծություն

Հայաստանը պահեստազորայիններ կանչելու՝ իսրայելական համակարգին անցնելու շեմին

16.06.2012January 23rd, 2021No Comments

Վերջերս առաջին պլան է մղվել Հարավային Կովկասի երկու հայկական պետությունների (ՀՀ-ի և Արցախի Հանրապետության) անվտանգության ապահովման թեման: Իհարկե, այս թեմայի սրված ուշադրությունը կապված է սահմանի վերջին մարտերի հետ, բայց այն, որ հայկական պետությունների անվտանգության համակարգը փոխվելու է, վաղուց ակնհայտ էր:

5 տարի առաջ «Miacum.am» համայնքի ֆորումում քննարկվում էին մեթոդներ, որոնց միջոցով Հայաստանի Պաշտպանության նախարարությունը կփոխհատուցեր 90-ականներին ծնելիության անկման պատճառով ժամկետային զինծառայողների տարեկան կրճատումը: Քանի որ հայկական զորքերի 80% -ը կենտրոնացած է սահմանների վրա, ռազմական անձնակազմի զգալի կրճատումը կհանգեցնի երկրի պաշտպանունակության թուլացմանը:

Սկզբի համար մի քիչ վիճակագրություն: Գաղտնիք չէ, որ, խորհրդային ժամանակների համեմատ, Հայաստանում ծնելիության մակարդակը լրջորեն նվազել է: Եթե ​​1990-ին Հայաստանում ծնվել է 79.9 հազար երեխա, ապա 1991-ին` 75 հազար, 1992-ին` 70 հազար, 1993-ին` 59 հազար, 1994-ին` 51 հազար, իսկ 1995-ին` 48.9 հազար: Առավել քիչ երեխաներ են ծնվել 2001-ին` 32 հազար: Հետո որոշակի աճ գրանցվեց: Արդյունքում, 2009-2011 թվականներին Հայաստանում ծնվել է 40-45 հազար երեխա: Հայաստանում ժողովրդագրական իրավիճակի վերլուծության հետ կարելի է ծանոթանալ «Հայաստանում ծնելիության մակարդակը նվազում է, կամ հնարավո՞ր էարդյոք մեր երկրի ժողովրդագրական վերականգնումը» հոդվածում:

2006 թվականին (Զորակոչը ՝ 1988 թ.), բանակ էր զորակոչվել 18,6 հազար մարդ, և այդ ցուցանիշը համեմատաբար կայուն էր մինչև 1992 թ.-ին ծնված երիտասարդների զորակոչը, ովքեր բանակ են գնացել 2010 թ.-ին: Հատկանշական է, որ 2010 թ.-ին զորակոչային համակազմի հիմքը, այլ կերպ ասած, 18 տարեկան հասած երիտասարդ տղամարդկանց ընդհանուր թիվը մոտ 12.5% ​​-ով պակաս էր 2006 թվականի զորակոչային համակազմի համեմատ: Իսկ 2012 թ. զորակոչը գնաց բանակ: Ինչպես երևում է ծնելիության մասին վերոնշյալ տվյալներից, 2012-ին զորակոչային համակազմը 36% -ով պակաս է, քան 2006-ի նույն ցուցանիշը:

Եթե ​​խոսենք քանակի մասին, ապա զորակոչիկների թվի կրճատումը 2012 թվին 2006 թվականի համեմատ կարող էր կազմել 6,700 մարդ: Քանի որ բանակում ծառայության ժամկետը 2 տարի է, ապա զինված ուժերում ընդհանուր զինծառայողների թիվը կարող էր կրճատվել 13000 մարդով: Սակայն ձեռնարկված մի շարք միջոցառումների շնորհիվ դա տեղի չունեցավ:

Շատ տարիներ առաջ ակնհայտ էր, որ զորակոչիկների ընդհանուր թվի նման լուրջ կրճատումը ինչ-որ կերպ պետք է փոխհատուցվեր: Բանակի զորակոչը դարձավ խիստ: Խստացվել են ծառայած տղաների խրախուսման միջոցառումները, և օրենսդրական խտրականությունը նրանց նկատմամբ, ովքեր չեն ծառայել: Ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում նվազել են ինչպես հայկական բանակում ծառայելուց խուսափելու ցանկացողների թիվը, այնպես էլ դրա հնարավորությունը: Այնուամենայնիվ, այս միջոցառումները դժվար թե ավելացնեն զորակոչված քաղաքացիների տոկոսը տարեկան ավելի քան 15% -ով կամ 1700 մարդով: Զուգահեռաբար, ՊՆ-ն անցած 7 տարիների ընթացքում շուրջ 3000 մարդով ավելացրել է պայմանագրային զինծառայողների թիվը: Ինչպես տեսնում եք, չնայած այս ամենին, տարեկան զինակոչիկների պակաս կար՝ շուրջ 3500 մարդ:

Այս պակասը փոխհատուցելու համար, ինչպես սպասում էին «Miacum.am» համայնքի անդամները, Հայաստանում սկսեցին փոխադրել պայմանագրի վրա սահմանային և ներքին զորքերը: Նաև կտրուկ սահմանափակվեց ՀՀ-ում տեղակայված Սահմանապահ զորքերում և Ռուսաստանի ՊՆ ստորաբաժանումներում ծառայելու զորակոչիկների` ՀՀ քաղաքացիների շարքերը: Այս միջոցառումներով հնարավոր եղավ ամեն տարի բանակում պահպանել առնվազն 3000 զորակոչիկ:

Թվում է, որ հաշվի առնելով այդ միջոցառումների բարդությունը, զորակոչիկների թվի կրճատումը կկազմի ընդամենը 1000 մարդ, և հարցը կարելի է լուծված համարել: Այնուամենայնիվ, պետք է հիշել, որ զորակոչային բազայի կրճատումը կշարունակվի մինչև 2020 թվականը, իսկ մինչև 2030 թվականը զորակոչը դժվար թե հասնի ներկայիս մակարդակին: Հետևաբար, այս խնդիրը պետք է լուծվի: Մինչև 2020 թվականը Հայաստանում զորակոչային բազան այս տարվա համեմատ կնվազի 37% -ով, իսկ 2006 թվի զորակոչի համեմատ` 60% -ով (!):

Այլ կերպ ասած, չնայած պայմանագրային զինծառայողների թվի ավելացմանը, զորակոչի ուժեղացմանը, սահմանային և ներքին զորքերի պայմանագրային տեղափոխմանը, 2020-ին բանակում կլինի 10 000 մարդու պակաս, ինչը Հայաստանի համար բավականին նշանակալի է:

Իհարկե, բանակում բարեփոխումներ են իրականացվելու՝ ավելի փոքր թվով զինվորների հետ լիարժեք մարտական ​​հերթապահություն իրականացնելու համար: Արդեն շատ բան է արվել, որի արդյունքում որոշ տարածքներում շատ հաստիքներ կրճատվել են՝ չկորցնելով մարտական ​​պատրաստվածությունն ու տարածքների վերահսկողությունը: Մենք թեման ավելի մանրամասն չենք ընդլայնի, սակայն նշում ենք, որ այս ռեսուրսն ունի իր սահմանը:

Էլ ի՞նչ կարող է անել Հայաստանի ռազմական գերատեսչությունը՝ մեր քաղաքացիների համար հանգիստ քուն ապահովելու համար: Ոչ ոք չի հնարի հեծանիվը: Ամենայն հավանականությամբ, կկիրառվի Իսրայելի փորձը, որտեղ ամեն տարի կարող է զորակոչվել բանակում ծառայած պահեստազորը: Նման դասընթացների նպատակը նախ` պահեստազորի մարտունակության պահպանումն է, և երկրորդ` անհրաժեշտության դեպքում անձնակազմի քանակի կտրուկ ավելացումը: Ի դեպ, Իսրայելում պահեստազորը, կախված իրավիճակից, կարող է կանչվել 1-ից 3 ամիս ժամկետով: Հայաստանում, ամենայն հավանականությամբ, կկիրառվի զորակոչ մեկ ամսով:

Ավելի շուտ, պահեստազորը 1-2 շաբաթ անցնելու է «հիշեցնող դասընթացը», և հերթապահելու ևս 2 շաբաթ: Դա կբարձրացնի դիրքերում փորձառու մարտիկների թիվը և կամրապնդի հասարակության կապերը բանակի հետ: Եթե ​​պահեստազորայինը զորակոչման օրվանից 10 տարվա ընթացքում կանչվի ամենամյա ամենամսյա դասընթացների, դա բանակին կտա մոտ 15000 լավ պատրաստված փորձառու մարտիկ: Բնականաբար, աշխատող պահեստազորայինների մոտ պետք է պահպանվի իրենց աշխատավարձը, իսկ գործազուրկներին պետք է վճարվեն գումարներ` ելնելով հայկական բանակի պայմանագրային զինծառայողի աշխատավարձից:

Ամենայն հավանականությամբ, մի քանի տարի անց Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը կսկսի օգտագործել այս համակարգը, ինչը միայն ողջունելի է: Հայաստանի պայմաններում խիստ անհրաժեշտ է մարտունակ ու լավ պատրաստված պահուստը : Հատկապես ընդգծենք, որ որոշ անկայուն քաղաքացիներ, այս համակարգը ներմուծելիս, կխոսեն պատերազմ սկսելու մասին և այլն: Իրականում, ռեզերվի զորակոչը նշանակում է ոչ թե պատերազմի սկիզբ, այլ Հայաստանի անվտանգության մակարդակի բարձրացում։

Ի դեպ, կա զորակոչների թվի ավելացման մեկ այլ մեթոդ ` առողջության պահանջների նվազեցում: Եթե ​​Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը գնա այս քայլին, ապա անհրաժեշտ կլինի ներկայացնել զինծառայողների կատեգորիաներ, որոնց մի մասը կուղևորվի թիկունքային դիրքեր, որոնք կապված չեն լուրջ ծանրաբեռնվածությունների հետ:

Նշենք, որ մենք տեղեկություն չունենք պահեստազորայիններին զինակոչելու Հայաստանի պաշտպանության նախարարության մտադրությունների մասին: Ամբողջ վերոնշյալը հանդիսանում է բացառապես բաց տվյալների վրա հիմնված վերլուծության արդյունք: